فرهنگ یزد

فرهنگ یزد

بررسی و تحلیل وند /-ok/ در واژگان مختوم به آن در گویش یزدی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 کارشناسی ارشد دانشگاه باهنر کرمان
2 دانشیار گروه علوم اجتماعی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، ایران
10.22034/fyazd.2024.474500.1118
چکیده
گویش‌ها یکی از جنبه‌های مهم فرهنگی و بهترین نمودار چگونگی نظام اجتماعی یک کشور هستند، بررسی گویش‌ها با دیدی پژوهشی و زبان‌شناختی، افزون بر حفظ این میراث گران‌بها، ما را در شناخت کهن‌واژه‌های فراموش‌شده و احیای دوباره آنها به‌منظور توانمند‌سازی نظام واژگانی زبان فارسی یاری می‌رساند. هدف این جستار آَشنایی بیشتر با پسوند /-ok/ از نظام واژگان یزدی و بررسی و تحلیل این پسوند است. این وند با پیوستن به عناصر قاموسی مختلف، مجموعه‌ای متنوع از مفاهیم مختلف را پدید می‌آورد. امروزه، اگر‌چه به دلیل نفوذ گونه معیار، از میزان زایایی این پسوند کاسته شده است، ولی همچنان در گفتار گویشوران‌ یزدی این پسوند به کار می‌رود. مفاهیمی که پسوند /-ok/ به عنصر پایه می‌دهد؛ عبارت‌اند ‌از تصغیر، تحقیر، صمیمیت، فراوانی، تشبیه، توصیف و معرفگی و ... . در پژوهش حاضر، با تکیه بر انواع متون گفتاری، شفاهی و کتبی همچون مشاهده و ثبت گفتار گویشوران‌ بومی منطقه و نیز گرد‌آوری داده‌های مرتبط از طریق متونی همچون واژه‌نامه‌ها، فرهنگستان و نمونه‌های گفتاری، در شناخت ساختار و نقش این عنصر واژه‌ساز از گونه یزدی کوشیده‌ایم.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Analysis of the Word Ending (ok) in Yazdi Dialect

نویسندگان English

niloofar Bein abadi 1
Soodeh Maghsoodi 2
1 Master's degree, Bahonar University of Kerman
2 Department of Social Sciences, Shahid Bahonar University, Kerman
چکیده English

Dialects are a significant aspect of cultural identity and serve as a vital representation of a country's social structure. Analyzing dialects from a linguistic and research-focused perspective not only aids in the preservation of this invaluable heritage but also enhances our understanding of forgotten archaic words and facilitates their revitalization, thereby strengthening the vocabulary system of the Persian language. The aim of this study is to gain a deeper understanding of the ending /-ok/ within the Yazdi vocabulary and to examine and analyze this ending. This ending, when attached to various lexical elements, generates a diverse array of meanings. Although its productivity has diminished in contemporary usage due to the influence of the standard variety, it continues to be employed by Yazdi speakers. The meanings imparted by the word /-ok/ to the base elements include diminutiveness, derision, familiarity, abundance, analogy, description, and identification. In the present research, we have endeavored to understand the structure and role of this word-forming element within the Yazdi dialect, relying on various types of spoken, oral, and written texts. This included the observation and recording of the speech of native speakers from the region as well as the collection of relevant data from sources such as dictionaries, academies, and examples of spoken discourse

کلیدواژه‌ها English

Yazdi dialect
suffix /-ok/
basic element
vocabulary
accent
variety
‌ـــ آصف آگاه، سید حسین، (1388)، پهلوانی‌نامگ. تهران: نشر مجمع ذخایر اسلامی.
‌ـــ ارانسکی، یوسیف، (1378)، زبانهای ایرانی (ترجمۀ علی اشرف صادقی). تهران: انتشارات سخن.
‌ـــ افشار، ایرج، (1382). واژه‌نامۀ یزدی. یزد: انتشارات اندیشمندان یزد.
‌ـــ امیری، محمدعارف، و رستم بیک تفرشی، آتوسا (1395). پسوند /U/ در مکالمات و روایت‌های نوشتاری محاوره‌ای گویش کرمانی: رهیافتی جامعه‌شناختی. پازند، سال 12، 45: 29 ‌ـــ 44.
‌ـــ باطنی، محمدرضا، (1393)، مسائل زبانشناسی نوین. تهران: انتشارات آگاه. چاپ ششم.
‌ـــ بیمن، ویلیام، (1381)، زبان، منزلت، قدرت در ایران (ترجمۀ رضا ذوق‌دار). تهران: انتشارات نشر نی.
‌ـــ پولو، مارکو؛ ماسفیلد، جان. (1350). سفرنامۀ مارکوپولو (ترجمۀ حبیب‌الله صحیحی). تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
‌ـــ حاتمی‌زاده، محمد، (1383)، واژهها و گویشهای یزدی. تهران: انتشارات ما.
‌ـــ خامسی هامانه، فخرالسادات، (1393)، تحلیل زبانشناختی گویش یزدی. یزد: انتشارات هومان.
‌ـــ خامسی هامانه، فخرالسادات (1395). جستاری در فقه‌اللغه و ریشه‌شناسی واژگان یزدی. همایش بین‌المللی گویش‌های مناطق کویری ایران.
‌ـــ رستم‌بیک تفرشی، آتوسا (1394). روش‌شناسی پژوهش در مطالعات گویش‌شناسی. زبانشناخت، سال ششم، شماره 2، 117 ‌ـــ 143.
‌ـــ رمضانخانی، صدیقه (1398). ریشه‌شناسی عامیانۀ برخی از واژه‌های گویش یزدی. فرهنگ یزد، سال اول، 4: 119 ‌ـــ 132.
‌ـــ سرسرابی، شراره‌سادات (1380). بررسی زبان‌شناختی گویش یزدی و نگهداشت آن. همایش بین‌المللی گویش‌های مناطق کویری ایران.
‌ـــ شریفی‌مقدم، آزاده (1392). دربارۀ وند /-u/ در گونۀ زبانی کرمانی. دوفصلنامۀ علمی‌پژوهشی زبان‌پژوهی، سال پنجم، 9: 71 ‌ـــ 94.
‌ـــ صادقی، علی اشرف (1349). زبان فارسی و گونه‌های مختلف آن. فرهنگ و زندگی، 2: 60 ‌ـــ 66.
‌ـــ فالک، جولیا، (1380)، زبان‌شناسی و زبان (ترجمۀ علی بهرامی). تهران: انتشارات رهنما.
‌ـــ فره‌وشی، بهرام، (1391)، فرهنگ زبان پهلوی. چاپ ششم، تهران: دانشگاه تهران.
‌ـــ کیا، صادق. (1340). راهنمای گردآوری گویشها. تهران: انتشارات ادارۀ فرهنگ‌عامه.
‌ـــ گیدنز، آنتونی. (1373). جامعه‌شناسی. (ترجمۀ منوچهر صبوری)، تهران: انتشارات نشر نی.
‌ـــ مزداپور، کتایون. (1374). واژهنامۀ گویش بهدینان شهر یزد. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
‌ـــ مشکوةالدینی، مهدی. (1387). رابطۀ لهجۀ رسمی و لهجه‌های محلی زبان. نامۀ فرهنگستان، 1: 71 ‌ـــ 82.
‌ـــ مکنزی، دیوید نیل. (1373). فرهنگ کوچک زبان پهلوی (ترجمۀ مهشید میرفخرایی). تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
‌ـــ مؤید حکمت، ناهید. (1390). تحلیلی بر ساختار زبانی غالب در گزیده‌ای از مثل‌ها و تعبیر‌های کنایی فارسی. زبانشناخت، سال سوم، 1: 84 ‌ـــ 71.
‌ـــ ناتل خانلری، پرویز. (1347). زبانشناسی و زبان فارسی. چاپ سوم، تهران: انتشارات بنیاد فرهنگ ایران.
‌ـــ یارشاطر، احسان. (1336). زبان‌ها و لهجه‌های ایرانی. مجلۀ دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، سال پنجم، 1 و 2: 11 ‌ـــ 48.