فرهنگ یزد

فرهنگ یزد

چالش‌های شغلی‌خانوادگی زنان کارمند دارای فرزند زیر 6 سال (مورد مطالعه: بانوان کارمند دانشگاه یزد)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی، گرایش بررسی مسائل اجتماعی دانشگاه یزد
10.22034/fyazd.2024.455017.1107
چکیده
در بستر تحولات اجتماعی دهه‌های اخیر در ایران، در میان نسل‌های جدید جامعۀ ایرانی، روند مشارکت زنان در سطوح عالی آموزش و نیز در بازار کار افزایش یافته است. در چنین شرایطی با توجه به اینکه برای مادران شاغل، انتظارات مربوط به نقش‌های شغلی افزون بر مسئولیت‌های مهم و سنگینی است که به‌طورمعمول بر دوش مادران نهاده شده است؛ بنابراین این گروه از مادران، با سنخ متفاوتی از مسائل و چالش‌ها مواجه‌اند. این مطالعه با رویکرد کیفی و روش تحلیل تماتیک صورت گرفته و هدف آن، دستیابی به فهم عمیق­تری از چالش‌های مادران شاغل از ترکیب نقش‌های شغلی‌خانوادگی است. داده‌ها با مصاحبۀ عمیق با 11 زن شاغل در دانشگاه یزد که فرزند زیر شش سال داشته‌‌اند‌ جمع‌آوری شده‌‌اند. یافته‌ها نشان دادند مادران شاغل به دلیل داشتن دست‌کم یک فرزند زیر شش‌سال که به مراقبت و حمایت بیشتری نیاز دارد، دستیابی به فرصت‌ها را در عین رویارویی با مشکلات تجربه کرده‌اند. در بعد محدودیت­ها و مسائل، جوهرۀ مشترک تجربۀ آنها مشغولیت ذهنی مداوم است. در این موقعیت درک آنها از محیط خانواده نسبتاً حمایتی، از محیط کار، بی­تفاوتی و تقابلی و از محیط اجتماع، حمایت اجتماعی پایین بوده است. اقدام زنان برای کاهش تعارض، به­طور عمده فردی بوده‌اند که نتایج آنها نوعی سازگاری اجباری نامطلوب با زیرطبقات، مشغولیت ذهنی مداوم، سازگاری اجباری و تردید در فرزندآوری مجدد است. ساختارهای اجتماعی کمتر حمایتی سبب شده‌اند مادران شاغل با وجود احساس خرسندی از توانمندی و مفید بودن به دلیل انجام نقش‌های چندگانه، کمتر از فواید اشتغال در بیرون از منزل به نفع خود بهره ببرند
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Work-Family Challenges Faced by Employed Women with Children Under Six: The Case of Female Staff at Yazd University

نویسنده English

mahsa mirhosseini
Yazd University - Faculty of Social Sciences
چکیده English

This qualitative study aims to explore the lived experiences of employed
women in balancing their occupational and familial roles. Data were
collected through in-depth interviews with 11 employed women with
children under the age of six at Yazd University. The findings indicate that
these working mothers, due to having at least one child under six who
requires more care and support, face both opportunities and challenges. A
common experience in terms of limitations is their constant mental
preoccupation. In this context, their perception of the family environment is
relatively supportive, while they view the workplace environment as
indifferent and adversarial, and perceive low social support from the
community. The women's efforts to reduce conflict are primarily individual,
resulting in an undesirable form of forced adaptation, with subcategories
including constant mental preoccupation, forced adaptation, and hesitation
regarding having more children. Less supportive social structures have led
these working mothers, despite feeling satisfied with their capabilities and
usefulness due to their multiple roles, to benefit less from the advantages of
employment outside the home.

کلیدواژه‌ها English

Women
mothers
employment
housekeeping
young children
ـ افشانی، سید علیرضا، و هاتفی راد، لیلا. (1396). «بررسی عوامل مرتبط با تعارض نقش شغلی - خانوادگی زنان با تأکید بر متغیرهای شغلی و سازمانی». جامعه‌شناسی کاربردی، 4: 1 ـ 68.
ـ الوانی، سید مهدی، خانباشی، محمد، و بودلایی، حسن. (1393). «تبیین مفهوم اپوخه در پژوهش‌های پدیدارشناختی و کاربرد آن در حوزۀ کارآفرینی». راهبرد، سال 23، 71: 217 ـ 241.
ـ احمدنیا، شیرین. (1380). «برخی عوامل فرهنگی، اجتماعی مؤثر بر مشارکت محدود زنان»، نامۀ انجمن جامعه‌شناسی ایران (ویژه‌نامۀ دومین همایش مسائل اجتماعی ایران). 4: 71 ـ 83.
ـ ثمنی، لیلا، کوه‌پیما رونیزی، زهرا، و کوه‌پیما رونیزی، سمیه. (1399). «تأثیر حمایت قانونی از زنان شاغل در دورۀ بارداری و شیردهی بر تمایل ایشان به فرزندآوری». پژوهش‌نامۀ اسلامی زنان و خانواده، سال 8 (19): 117 ـ 132.
ـ حاجبی، احمد؛ فریدنیا، پیمان (1388). «ارتباط بین سلامت روان و حمایت اجتماعی در کارکنان بهداشت و درمان صنعت نفت بوشهر». دوفصلنامۀ طب جنوب، سال 12، 1: 68 ـ 74.
ـ حریری، نجلا، (1385)، اصول و روش­های پژوهش کیفی، تهران: دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات.
ـ حیدری، آرمان، و دهقانی، حمیده. (1395). «واکاوی کیفی پیامد‌های اشتغال زنان متأهل و بسترهای تعدیل‌کنندۀ آن (مورد مطالعه معلمان آموزش‌وپرورش شهر دلوار)». دوفصلنامۀ جامعه‌شناسی نهادهای اجتماعی، 3 (8): 73 ـ 95.
ـ دهقان، فاطمه و گل باریان، مرضیه. (1395). «مقایسۀ مدیریت حل تعارض و تاب‌آوری در مادران شاغل و غیر شاغل». سومین کنفرانس بین‌المللی نوآوری‌های اخیر در روان‌شناسی، مشاوره و علوم رفتاری.
ـ دهقانی­زاده، حسینعلی، فلاح، محمدحسین، و وزیری، سعید. (1399). «احساس گناه مادری: کاوشی کیفی بر اشتغال زنان در رابطۀ مادر ـ فرزندی»، طلوع بهداشت، 19 (2): 16 ـ 32.
ـ رازقی نصرآباد، حجیه بی‌بی، کاوه‌ای سرچقا، طاهره، علی مندگاری، ملیحه، و افراسیابی، حسین. (1397). «مطالعۀ کیفی بسترها و پیامدهای خانوادگی اشتغال زنان در شهر یزد»، نشریۀ مطالعات جمعیتی، 4 (1): 127 ـ 166.
ـ رازقی نصرآباد، بی‌بی حجیه، علی­مندگاری، ملیحه، و محمدی­پور ندوشن، علی. (1394). «بررسی تعارض کارـ خانواده و رابطۀ آن با باروری زنان شاغل»، نامۀ انجمن جمعیت‌شناسی ایران، 19: 165 ـ 193.
  ـ ربانی خوراسگانی، علی، الهی‌دوست، سعیده، و قیصریۀ نجف‌آبادی، فرشته، (1392). «مطالعه‌ای پدیدارشناسانه دربارۀ تجربۀ زیستۀ مدیران زن در اصفهان». جامعه‌شناسی کاربردی، 24 (4): 19 ـ 41.
ـ اسپنله، روش بلاو و ماری، آن، (1372)، مفهوم نقش در روان‌شناسی اجتماعی، مطالعات تاریخی ـ انتقادی (ترجمۀ سروقد مقدم)، تهران: انتشارات آستان قدس رضوی.
ـ سفیری، خدیجه، و زارع، زهرا. (1387). «احساس ناسازگاری میان نقش‌های اجتماعی و خانوادگی در زنان». مطالعات زنان، سال 4، 2: 47 ـ 70.
ـ صادقی، رسول، و شهابی، زهرا. (1396). «مطالعۀ کیفی موانع و چالش‌های مادری زنان شاغل در شهر تهران». مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، 6 (4)، پیاپی 24: 715 ـ 734.
ـ صانعی، اشرف‌السادات، و نیکبخت نصرآبادی، علیرضا، (1383)، روش‌شناسی تحقیقات کیفی در علوم پزشکی، تهران: برای فردا.
ـ کاردوانی، راحله. (1398). «تجارب مادران شاغل از سیاست‌های مراقبت از کودک در ایران: مطالعة پدیدارشناختی». زن در توسعه و سیاست، 17 (1): 121 ـ 145.
ـ گروسی، سعیده، و آدینه‌زاد، راحله. (1389). «بررسی رابطه عوامل اجتماعی با تعارض نقش‌های شغلی و خانوادگی در بین زنان شاغل شهر کرمان». مجلۀ علوم اجتماعی دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد، 7: 121 ـ 139.
ـ موسوی، سیده فاطمه (1399)، «مقایسه تجربه فرسودگی والدینی و نگرش به نقش‌های جنسیتی در مادران شاغل و غیر شاغل ساکن شهر تهران»، مطالعات اجتماعی روان‌شناختی زنان، 18 (4): 7 ـ 32.
ـ نبوى، سید عبدالحسین، و شهریارى، مرضیه. (1390). «بررسى تأثیر محرک‌های تنش­زا و حمایت اجتماعى در خانواده بر تعارض خانواده با کار». جامعه­شناسی ایران، 13(1 ـ 2): 32 ـ 58.
ـ نسل سراجی، رؤیا، و کسایی، گیتی. (1395). «ضرورت توجه به تعادل کار و خانواده در زنان شاغل؛ نگاهی بر تجارب داخلی و خارجی». چهارمین کنفرانس ملی توسعۀ پایدار در علوم تربیتی و روان‌شناسی، مطالعات اجتماعی و فرهنگی.
ـ هادی­زاده، جمیله. (1392). «اشتغال زنان و نقش آن در توسعۀ کشور». همایش ملی دانشگاه کارآفرین (صنعت دانش‌محور)، بابلسر: دانشگاه مازندران.
ـ هاشم‌زاده، ابوالفضل، محمود عظیمی، و باقری، ربابه. (1389). «بررسی میزان تعارض کار ـ خانواده و عوامل مرتبط با آن در بین زنان شاغل همسردار شهر تبریز». زن و مطالعات خانواده، سال 2، 7: 131 ـ 151.
ـ یراقی، سعیده، الهی‌دوست، سعیده، و ربانی خوراسگانی، علی. (1398). «واکاوی تجارب زیستۀ زنان شاغل اصفهانی از شیردهی». جامعه‌شناسی کاربردی، 30 (1): 21 ـ 38.