فرهنگ یزد

فرهنگ یزد

طعم؛ معرف هویت بررسی شیوه‌ تولید نبات سنتی و ابعاد فرهنگی مصرف آن در شهر یزد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
فریبا صدیقی 1
موسی الرضا غربی 2
ساجده میرشمسی 3
1 استادیار گروه مردم شناسی و جمعیت شناسی دانشگاه یزد
2 استادیار گروه علوم اجتماعی و عضو هستۀ زیست‌قوم‌شناسی، دانشگاه حکیم سبزواری سبزوار.
3 کارشناسی دانشگاه حکیم سبزواری
10.22034/fyazd.2024.450888.1104
چکیده
غذایی که انسان‌ها می‌خورند، هویت و کیستی آنان را شکل می‌دهد و مرز آنان را از دیگر گروه‌ها مشخص می‌کند. همین موضوع در مورد طعم‌های مورد علاقۀ انسان‌ها کاربرد دارد؛ به عبارتی جوامع و گروه‌ها مرزهای گروهی خود را از دیگر گروه‌ها براساس طعم مورد علاقه‌شان متمایز می‌کنند؛ بر این اساس مردم یزد به دلیل مصرف نبات و شیرینی و علاقه به طعم شیرین از دیگران متمایز می‌شوند. فرهنگ علاقه‌مند به طعم شیرین منجر به محبوبیت شیرینی‌ و نبات در یزد و شهرت ملی شیرینی و نبات یزد شد؛ بنابراین در این پژوهش با تمرکز بر مطالعات میدانی و مردم‌نگاری (شامل مشاهده و مصاحبه) و اسنادی سعی شد شیوۀ تولید نبات سنتی و ابعاد فرهنگی مصرف نبات مورد بررسی قرار گیرد. یافته‌های مطالعۀ اسنادی و تاریخی این پژوهش نشان می‌دهد که پیشینۀ نبات در ایران به عصر ساسانی بازمی‌گردد. همچنین پس از بررسی و تحلیل یافته‌های میدانی به روش سه‌گانۀ اسپرادلی در مورد مصرف نبات، هفت مقولۀ مصرفی نبات با عناوین «نبات؛ دارویی گرمابخش»، «نبات؛ مسکنی برای درد جسم»، «نبات؛ شفابخش روح»، «نبات بخشی از مراسم جشن ازدواج»، «نبات؛ کالایی برای مبادله»، «نبات و رفع خستگی»، «نبات و دفع چشم‌زخم» در شهر یزد مورد تحلیل قرار گرفت.
کلیدواژه‌ها
طعم شیرین
نبات
یزد

موضوعات

عنوان مقاله English

Taste as Identity: Examining the Traditional Production Methods and Cultural Dimensions of Nabat Consumption in Yazd

نویسندگان English

Fariba Seddighi 1
Mosareza Gharbi 2
Sajede Mirshamsi 3
1 Assistant professor of Anthropology and Demography, Yazd University
2 Department of Social Sciences, Faculty of Literature and Humanities, Hakim Sabzevari University; Sabzevar, Iran
3 BA student of social planning at Hakim Sabzevari University
چکیده English

Food plays a crucial role in shaping human identity and fostering group
differentiation. This extends to taste preferences, where communities often
define themselves through their shared appreciation for specific flavors. This
study investigates the case of Yazd, Iran, and its unique relationship with
nabat, a traditional hard candy. Employing ethnographic methods like
observation, interviews, and documentary analysis, the research explores
both the historical origins and cultural significance of nabat consumption in
Yazd. Evidence suggests nabat production dates back to the Sassanian era.
Furthermore, the study identifies seven primary contexts for nabat
consumption: as a warming remedy, pain reliever, stress reliever, element in
wedding ceremonies (Nabat plays a role in Yazdi wedding ceremonies,
symbolizing sweetness and good fortune for the couple), historical form of
barter, source of energy, and apotropaic measure. Nabat consumption is
sometimes practiced as a way to ward off bad luck or evil influences.

کلیدواژه‌ها English

Taste
Sweet Taste
Candie
Rock candi
Yazd
اخوان‌اقدم، ندا، و مزداپور، کتایون، (1388)، آرمین‌نامه، تهران: مؤسسۀ فرهنگی و انتشاراتی فروهر.
ـ ایزدی‌جیران، اصغر. (1392). «چشیدن مناسک: مردم‌نگاری حسی غذای نذری در تهران». پژوهش‌های انسان‌شناسی ایران. دورۀ سوم. شمارۀ 2: 25 ـ 45.
ـ براون، ادوارد، (1344)، یک سال در میان ایرانیان (ترجمۀ ذبیح‌الله منصوری). گیلان: کانون معرفت.
ـ برومبرژه، کریستین. (1393). «عادات غذایی و مرزهای فرهنگی در شمال ایران» (ترجمۀ مهرداد عربستانی). مجموعۀ ما همانی هستیم که می‌خوریم: فرهنگ‌های آشپزی در خاورمیانه. تهران: فرهامه، 312 ـ 342.
ـ بشارت، حسین. (1395). یزد شهر من: مروری بر پیشینه و پیشه‌های شهر تاریخی یزد. یزد: شاهنده.
ـ بیرونی، ابوریحان. (1386). آثارالباقیه (ترجمۀ اکبر داناسرشت)، تهران: امیرکبیر.
ـ پاپلی ‌یزدی، محمدحسین. (1397). خاطرات شازده‌حمام، مشهد: نشر پاپلی.
ـ پورداود، ابراهیم، (1331)، هرمزدنامه. تهران: اساطیر.
ـ تاپر، ریچارد. (1393). «خون، شراب و آب: ابعاد اجتماعی و نمادین نوشیدنی‌ها و شراب‌خواری در خاورمیانۀ اسلامی» (ترجمۀ جواد فیروزی). مجموعۀ ما همانی هستیم که می‌خوریم؛ فرهنگ‌های آشپزی در خاورمیانه. تهران: فرهامه، 361 ـ 385.
ـ جلالیان، عبدالحسین، (1387)، «باد سبات». http://dr-jalalian.ir/?p=7367- تاریخ دسترسی 30 ـ 6 ـ 1400.
ـ حیدری، فخری سادات. (1398). «آب‌نبات». در دانشنامۀ فرهنگ مردم ایران، فرهنگ مردم، خوراک‌ها و نوشیدنی‌ها. جلد اول. تهران: مرکز دایرةالمعارف اسلامی.
ـ زارع شاه‌آبادی، اکبر، و ابراهیمی صدرآبادی، فاطمه. (1392). «بررسی تأثیر عوامل شناختی بر درمان بیماری دیابت نوع دو در یزد». فصلنامۀ مطالعات روان‌شناسی بالینی. سال 4. 13:1 ـ 22.
ـ سلیمی، فرشاد و همکاران. (1396). «بررسی باقی‌ماندۀ بلانیکت در قند کله‌ای، شکرپنیر و نبات سنتی استان اردبیل در سال 94». مجلّۀ سلامت و بهداشت. سال 8. 2:205 ـ 210.
ـ شریعتی، علی‌اکبر، (1396)، شهر من یزد؛ فرهنگ عامیانۀ مردم یزد. یزد: لالۀ کویر.
ـ صدیقی، فریبا. (1398). «معنای فرهنگی غذای دوران بارداری: مطالعه‌ای با روش مردم‌نگاری». مجلۀ مطالعات اجتماعی ایران. دورۀ 13. 4: 55 ـ 77.
ـ غلامحسین‌پور، علی و همکاران. (1387). «بررسی فرایند سنتی تولید نبات و معایب آن». مجله پژوهش‌های علوم و صنایع غذایی ایران.23 ـ 35.
ـ قلمسیاه، اکبر، (1373)، یزد در سفرنامه‌ها: گنجینۀ حسین بشارت برای پژوهش در فرهنگ و تاریخ یزد. تهران: سبز رویش.
ـ کرباسیان، ملیحه، (1398)، خسرو قبادان و ریدک. جلد چهارم. تهران: دایرةالمعارف بزرگ اسلامی.
ـ لباف خانیکی، مجید، و سمسار یزدی، علی‌اصغر، (1394)، گردشگری قنات، یزد: شاهنده.
ـ محمودی، مهناز. (1385). «بادگیر، جذابیت سیما و منظر شهر یزد». باغ نظر. 5: 91 ـ 99.
ـ معین، محمد، (1381)، فرهنگ فارسی. تهران: نشر سرایش.
ـ مهندسین مشاور آرمان‌شهر، (1387)، طرح تفصیلی شهر یزد؛ بررسی و شناخت بناها و محوطه‌های تاریخی شهر یزد. شهرداری یزد.
ـ ودادهیر، ابوعلی، غربی، موسی‌الرضا، مقصودی، منیژه، و امیدوار، نسرین. (1395). «کما؛ پیوستاری از کاربرد و طرد: معنای فرهنگی یک تغذیۀ گیاهی در منطقۀ ششتمد سبزوار». دوفصلنامۀ دانش‌های بومی. سال سوم. 5 :107 ـ 151.
ـ ودادهیر، ابوعلی، چقلوند، محمد، رفیع‌فر، جلال‌الدین، و امیدوار، نسرین. (1393). «نظام غذایی بومی ـ سنتی: پژوهشی مردم‌شناختی در میان قوم لک در مناطق روستایی و عشایری استان لرستان». توسعۀ روستایی. دورۀ ششم. 1:72 ـ 106.