Document Type : Original Article
Highlights
از جمعبندی یافتههای پژوهشها در این مطالعه میتوان به این نتیجه رسید که سطح بلوغ فرهنگ بهرهوری در سازمانهای یزدی مورد بررسی، بسیار پایین است؛ چراکه هیچکدام از این ده سازمان نتوانستهاند جایگاهی بهتر از سطح «مقدماتی» کسب کنند که دومین رده در سطوح هفتگانۀ مدل ایرانی سنجش بلوغ نظام مدیریت بهرهوری (مدل آیمپس) محسوب میشود؛ بهویژه آنکه 70درصد از این بنگاهها در پایینترین سطح بلوغ، یعنی سطح «ابتدایی» قرار گرفتهاند. محاسبۀ میانگین درصد امتیازات کسبشده در این عنصر برای تمامی ده سازمان (معادل 22درصد) نیز همین نتیجهگیری را مبنی بر نابالغ بودن فرهنگ بهرهوری در این مؤسسههای تأیید میکند؛ هرچند میانگین امتیازات سازمانهای مورد مطالعه در سایر هفده عنصر مدل «آیمپس» هم بسیار به این مقدار نزدیک است (معادل 23درصد)؛ بدینترتیب میتوان نتیجه گرفت که اگرچه سطح بلوغ فرهنگ بهرهوری در سازمانهای یزدی پایین است، اما در مقایسه با دیگر عناصر نظام جامع مدیریت بهرهوری مانند نیروی انسانی، منابع مالی، زیرساختهای فیزیکی، گامهای چرخۀ مدیریت بهرهوری، اثرات زیستمحیطی و...در وضعیتی مشابه با میانگین آنها قرار دارد. همچنین یافتههای مطالعۀ حاضر نشان داد که از میان وجوه چهارگانۀ عنصر «فرهنگ»، یعنی نشانهها، الگوها، آیینها و ارزشها، بیشترین موفقیت در زمینۀ برقراری نشانههای ظاهری و ملموس فرهنگ بهرهوری، یعنی وجه نشانهها به دست آمده است و اصلیترین ضعف سازمانهای یزدی را باید در انجام اقدام ناظر بر هماهنگسازی آیینهای سازمانی با فرهنگ بهرهوری مانند برگزاری رویدادها و مسابقات بهرهوری، جلب مشارکت افراد در پویشهای ناظر بر بهرهوری، رعایت اصول بهرهوری در برگزاری مراسم گروهی در سازمان و...دانست. دیگر نتیجۀ این پژوهش حاکی از آن است که سازمانهای دولتیخدماتی استان یزد از نظر فرهنگ بهرهوری بالغتر از بنگاههای خصوصیتولیدی این استان هستند. همچنین روشن شد که ارزشها و آیینها، بهترتیب، اثرگذارترین و اثرپذیرترین وجوه از عنصر فرهنگ بهرهوری در مدل آیمپس هستند.
مقابله و مقایسه نتایج حاصل از این مطالعه با یافتههای پیشینۀ پژوهشی مرتبط، حاکی از وجود شباهتها و تفاوتهایی میان خروجیهای نهایی این مطالعات است. کریم و همکاران (2022) با سنجش بلوغ فرهنگ کیفیت در شرکتهای ساختمانی کشور اندونزی، میانگین امتیازات سازمانهای ارزیابیشده را حدود 60درصد اعلام کردهاند که در مقایسه با یافتههای مطالعه موجود که میانگین امتیازات را حدود 20درصد نشان داده است، سطح بالاتری از بلوغ فرهنگ سازمانی در کشور یادشده را روایت میکند. همچنین میشرا و رین (2020) نیز در ارزیابی بنگاههای اقتصادی کشور هند، کسب سطوح بلوغ 4 از 5 را گزارش کردهاند؛ درحالیکه بالاترین سطح بلوغ شناساییشده در مطالعۀ حاضر، معادل 3 از 7 است. دلیل اختلاف یافتههای دو پژوهش مذکور با مطالعۀ حاضر را میتوان به تفاوت در مفاهیم مورد سنجش (فرهنگ کیفیت، فرهنگ تعالی و فرهنگ بهرهوری) و نیز زمینۀ اجتماعی متفاوت میان جوامع (اندونزی، هند و ایران) مرتبط دانست. در میان پژوهشگران ایرانی، حیدری و پاشاجبلی (1399) نیز همانند پژوهش حاضر، بر پایین بودن سطح بلوغ سازمانها در عنصر «فرهنگ و ارزشها» تأکید دارند و از این نظر، یافتههای دو مطالعه همراستا به نظر میرسند. ازجمله تفاوتهای میان نتایج این دو مطالعه میتوان به این گزاره اشاره کرد که هرچند هر دو گزارش، به مقایسۀ سازمانهای دارای ماهیت دولتی و خصوصی پرداختهاند، اما مطالعۀ قبلی برخلاف پژوهش حاضر، در موضوع فرهنگ بهرهوری، تفاوتی را میان این دو گروه از مؤسسهها تأیید نکرده است. همچنین نتایج پژوهش حاضر از آن نظر با پژوهش جودزاده و همکاران (1398) همراستا به نظر میرسد که هر دو مطالعه، سطح توسعهیافتگی فرهنگ بهرهوری در قلمروی مکانی مورد تحقیق را پایین ارزیابی کردهاند. تفاوت اصلی میان یافتههای پژوهش حاضر با مطالعۀ مبلغی و دانش (1393) نیز در آن است که نقطۀ ضعف اصلی در این مطالعه، مؤلفۀ «آیینها» تشخیص داده شده، ولی در پژوهش قبلی، مؤلفۀ «سازگاری» مهمترین نقطۀ ضعف سازمانهای بررسیشده در عرصۀ فرهنگ بهرهوری معرفی شده است. دلیل این تفاوت را باید به اختلاف میان چهارچوب نظری حاکم بر این دو مطالعه و ابزارهایی مربوط دانست که برای سنجش متغیر فرهنگ بهرهوری استفاده کردهاند
Subjects
ـــ اسماعیلی، محمودرضا، ساعدی، عبداله، و شریعتنژاد، علی (1398). تحلیل ارتباط شایستگیهای استراتژیک مدیران با ارزشآفرینی منابع انسانی، بر اساس رویکرد IRP. اندیشۀ مدیریت راهبردی (اندیشۀ مدیریت)، 13(1) (پیاپی 25)، 321 ـــ 346.
ـــ افراسیابی، حسین و حسینی، سید علی (1399). عوامل اجتماعی مرتبط با ارزش کار در میان شهروندان یزد. فرهنگ یزد، 2 (3)، 9 ـــ 36.
ـــ اکبری، پیمان، نظری، کامران، و مهدیخانی، روحانگیز (1399). تحلیل تأثیر فناوری اطلاعات و فرهنگ سازمانی بر بهرهوری نیروی انسانی. مدیریت منابع در نیروی انتظامی، 8 (3)، 117ـــ 148.
ـــ الوانی، سید مهدی، محمدی، سمیه، و میرزایی، مهدی (1391). تأثیر فرهنگ سازمانی در بهرهوری نیروی انسانی. پژوهشگر، 9 (28)، 25 ـــ 38.
ـــ بنیادی نائینی، علی، جلالی نائینی، سید غلامرضا، و فهیما، مریم (1392). طراحی مدل تطبیقی فرهنگ سازمانی در تعالی بهرهوری فردی کارکنان: مورد مطالعه بانک سپه. پژوهشهای مدیریت منابع سازمانی، ۳ (۲)، ۱ ـــ ۲۰.
ـــ جعفرزاده، ولی اله (1402). بررسی ارتباط بین فرهنگ سازمانی و بهرهوری نیروی انسانی (مطالعۀ موردی کارکنان شرکت ملی گاز استان مازندران). پنجمین کنفرانس بینالمللی و ششمین همایش ملی یافتههای نوین در مدیریت، روانشناسی و حسابداری.
ـــ جلالی فراهانی، مجید، فریدونی، مسعود، و ظفری، رؤیا (1396). ارائۀ مدل تبیین تأثیر فرهنگ سازمانی بر یادگیری سازمانی و بهرهوری نیروی انسانی. مطالعات مدیریت رفتار سازمانی در ورزش، 4 (1)، 41 ـــ 48.
ـــ جلیلی، آرزو (1395). بررسی تأثیر ابعاد فرهنگ سازمانی بر بهرهوری کارکنان. کنفرانس بینالمللی مدیریت و کارآفرینی با تأکید بر شرایط اقتصاد مقاومتی.
ـــ جودزاده، مهتا، یعقوبی، نورمحمد، روشن، سید علیقلی، و نداف، مهدی. (1397). ارائۀ چارچوب بومی معماری فرهنگ بهرهوری در شرکت ملی مناطق نفتخیز جنوب. مطالعات راهبردی در صنعت نفت و انرژی (مدیریت منابع انسانی در صنعت نفت)، 9 (36)، 103 ـــ 136.
ـــ جودزاده، مهتا، یعقوبی، نورمحمد، روشن، سید علیقلی، و نداف، مهدی. (1398). طراحی مدل بومی شناخت، سنجش و آسیبشناسی فرهنگ بهرهوری (مطالعهای در شرکت ملی مناطق نفتخیز جنوب). مدیریت بهرهوری (فراسوی مدیریت)، 13(48)، 37 ـــ 75.
ـــ حیدری، عباس، وفایی نجار، علی، و بخشی، محمود (1397). فرهنگ بهرهوری در قلمرو مراقبت بالینی: مطالعۀ کیفی. مدیریت سلامت، 21 (73)، 9 ـــ 24.
ـــ حیدری، لیدا، و پاشاجبلی، سید حبیب (1399). سنجش بلوغ اجرای مدیریت بهرهوری در سازمانهای ایرانی. دومین کنفرانس علمی پژوهشی مدیریت و مهندسی صنایع، موناکوـــ فرانسه.
ـــ دهقان نیستانکی، مهدی، رسولینژاد، عبدالحسین، و عزیزی، حبیب (1390). بررسی رابطۀ فرهنگ سازمانی و بهرهوری نیروی انسانی در سازمانهای خدماتدهی عمومی استان تهران. مدیریت صنعتی، 6 (16)، 89 ـــ 102.
ـــ رضایی صوفی، مرتضی (1393). ارتباط بین فرهنگ سازمانی با خلاقیت و بهرهوری اعضای هیئتعلمی تربیتبدنی پیام نور کشور. پژوهشهای کاربردی در مدیریت ورزشی، 3 (11)، 85 ـــ 94.
ـــ زارع بنادکوکی، عباس، اولیا، محمدصالح، کارگر شورکی، هـــدایت، حاجی غلام سریزدی، علی، و احمدی یزدی، احمد. (1402). مدل ایرانی سنجش بلوغ نظام مدیریت بهرهوری (iMAPS). تهران: سازمان ملی بهرهوری ایران.
ـــ زمانی، فریبا (1389). فرهنگ بهرهوری کار: مطالعۀ عوامل مؤثر بر رضایت شغلی فارغالتحصیلان رشتههای علوم اقتصادی. جامعهپژوهی فرهنگی، 1 (1)، 1 ـــ 31.
ـــ صحرایی، مرادحاصل، احمدی، امینه، و احقر، قدسی (1397). جایگاه فرهنگ سازمانی در ارتقای بهرهوری (مورد مطالعه دانشکدۀ صنعت هواپیمایی کشوری، مرکز آموزش فنون هوایی و شرکت فرودگاهها و ناوبری هوایی ایران). علوم اجتماعی شوشتر، 12 (43)، 273 ـــ 294.
ـــ طارمی، سمیرا، مجتبیزاده، محمد، و مرادی مسعود. (1401). طراحی الگوی تحول فرهنگ سازمانی با رویکرد افزایش بهرهوری برای نظام آموزشوپرورش ایران به شیوۀ نظریۀ زمینهای. مدیریت فرهنگی، 16(56)، 49 ـــ 63.
ـــ عرب مختاری، روحالله، شریفیان، اسماعیل، قهرمان تبریزی، کوروش، و منوچهرینژاد، محسن. (1399). طراحی مدل مفهومی بهرهوری مبتنی بر فرهنگ سازمانی و انگیزۀ کارکنان. علوم پزشکی رازی (مجلۀ دانشگاه علوم پزشکی ایران)، 27 (8)، 150 ـــ 157.
ـــ کارگر شورکی، هـــدایت، اولیا، محمدصالح، زارع بنادکوکی، عباس، حاجی غلام سریزدی، علی، و احمدی یزدی، احمد. (1402). طراحی مدل ارزیابی بلوغ نظام مدیریت بهرهوری در سازمانهای ایرانی. پژوهش در مدیریت تولید و عملیات، 14(3)، 1 ـــ 33.
ـــ کاویانی، حسن، سبزیکاران، اسماعیل، و روشندل، مهدی (1400). بررسی رابطۀ مدل فرهنگی هافستد (منطبق با رویکرد فرهنگ اسلامی) بر بهرهوری منابع انسانی در یک یگان نظامی. مدیریت و پژوهشهای دفاعی، 20 (94)، 137 ـــ 163.
ـــ مبلغی، مصطفی، و دانش، الهام (1393). بررسی متغیرهای مؤثر بر فرهنگ سازمانی در جهت بهبود فرهنگ و بهرهوری سازمانی در صنعت بیمه با استفاده از مدل دنیسون (مطالعۀ موردی: صندوق ضمانت صادرات ایران). مدیریت بهرهوری (فراسوی مدیریت)، 8 (31)، 101 ـــ 124.
ـــ مرادی، مهدی، کلدی، علیرضا، و سیدمیرزایی، سید محمد (1401). مطالعۀ جامعهشناختی فرهنگ کار سازمانی و اثرات آن بر ارتقاءِ بهرهوری کارکنان دانشگاههای دولتی شهرستان سبزوار. تغییرات اجتماعی ـــ فرهنگی، 18(69)، 148 ـــ 179.
ـــ مرشدی، ابوالفضل و علینژاد، منوچهر (1398). اخلاق اقتصادی یزدیها: زمینههای شکلگیری و دلالتهای آن برای سیاستگذاریهای استان. فرهنگ یزد، 1(2)، 8 ـــ 26.
ـــ مهدیپور، اسمعیل، و بیبی حفیظه، مجیداوا (1399). تأثیر فرهنگ سازمانی و استرس شغلی بر بهرهوری کارکنان دانشگاه. رهیافتی نو در مدیریت آموزشی، 11(45)، 305 ـــ 318.
ـــ وحدتی، حجت، موسوینژاد، سید هادی، و حسنی، علیاکبر (1396)، بررسی نقش سرمایۀ اجتماعی در جهت ارتقاء بهرهوری منابع انسانی: با تأکید بر نقش واسط فرهنگ سازمانی و مدیریت. مطالعات راهبردی در صنعت نفت و انرژی (مدیریت منابع انسانی در صنعت نفت)، 9 (33)، 157 ـــ 183.
Aghajeri, M., & Aghajeri, V. (2014). Investigating factors affecting labor productivity: A case study in Eghtesad-e-Novin Bank, Iran. European Online Journal of Natural and Social Sciences, 2(3 (s)), pp-3301.
Atafar, A., Fallahneia, M., & Shahrabi, M. (2013). A study on relationship between organizational culture and productivity. Management Science Letters, 3(11), 2705-2708.
Bakas, D., Kostis, P., & Petrakis, P. (2020). Culture and labour productivity: An empirical investigation. Economic Modelling, 85, 233-243.
Chen, S., & Lin, N. (2021). Culture, productivity and competitiveness: disentangling the concepts. Cross Cultural & Strategic Management, 28(1), 52-75.
Cherian, J., Gaikar, V., Paul, R., & Pech, R. (2021). Corporate culture and its impact on employees’ attitude, performance, productivity, and behavior: An investigative analysis from selected organizations of the United Arab Emirates (UAE). Journal of Open Innovation: Technology, Market, and Complexity, 7(1), 45.
Ebadollah, A. (2011). Organizational culture and productivity. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 15, 772-776.
Haghighatian, M., & Ezati, Y. (2015). An investigation into effective factors on human resources productivity (case study: Region 11, Islamic Azad University, Iran). Procedia-Social and Behavioral Sciences, 205, 601-607.
Hurley, R. F. (1995). Group culture and its effect on innovative productivity. Journal of Engineering and Technology Management, 12(1-2), 57-75.
Jain, A. K., & Jain, S. (2013). Understanding organizational culture and leadership-enhance efficiency and productivity. Pranjana: The Journal of Management Awareness, 16(2), 43-53.
Karim, R. A., Latief, Y., & Zagloel, T. Y. (2022). Measuring and Benchmarking the Quality Culture Maturity of Construction Companies in Indonesia. Int. J. Eng, 35, 2027-2039.
Mahdiyeh, M., Nakhaei, H., & Kebriaei, A. (2016). Impact of Organizational Culture on Productivity: A Study among Employees of Ministry of Youth and Sports, Iran. International journal of humanities and social sciences, 3(3), 170-177.
Mathew, J. (2007). The relationship of organisational culture with productivity and quality: A study of Indian software organisations. Employee relations, 29(6), 677-695.
Mishra, N., & Rane, S. B. (2020). Development and deployment of organisational culture maturity model (TMKC) for the business excellence success. International Journal of Business Excellence, 21(2), 153-169.
Mohammadi, S. (2020). Organizational culture and its impact on organizational productivity. International Journal of Human Capital in Urban Management (IJHCUM), 5(3), 267-276.
Nzuva, S. M., & Kimanzi, P. M. (2022). The impact of organisational culture on employees’ productivity: A comprehensive systematic review. European Journal of Business and Management, 14(4), 42-55.
Thong, R., & Lotta, T. (2015). Creating a culture of productivity and collaborative innovation: Orion's R&D transformation. Research-Technology Management, 58(3), 41-51.
Uddin, M. J., Luva, R. H., & Hossian, S. M. M. (2013). Impact of organizational culture on employee performance and productivity: A case study of telecommunication sector in Bangladesh. International Journal of Business and Management, 8(2), 63-77.
Yamoah, E. E., Offei-Gyekyi, F., & Forson, J. A. (2024). Enhancing Workplace Productivity: The Nexus of Organizational Culture and Policies in Public Institutions. Journal of HRM, 27(1)..
